“Gezen tavuk, serbest gezen tavuk derken yumurtanın kendisi de ‘göçüyor’! Sofralarda ‘tavuksuz yumurta’ dönemi mi başlıyor?”

​DİLEK BOZKURT/  Türkiye’de yürürlüğe giren “Yeni Gıdalar Yönetmeliği”, kamuoyunda gıda güvenliği, şeffaflık ve halk sağlığı ekseninde çok büyük bir endişe dalgasına yol açtı. Kamuoyunda ve sektörel çevrelerde uzun süredir tartışılan yeni düzenlemeyle birlikte, özellikle yapay yumurta üretiminin önünün “hukuki bir maske” altında açıldığı ve büyük gıda tekellerine kontrolsüz bir güç verildiği öne sürülüyor.

​Uzmanlar ve tüketici hakları savunucuları, yönetmelikteki bazı muğlak ifadelerin ve veri gizliliği maddelerinin, gelecekte insan sağlığını doğrudan tehdit edebilecek küresel bir gıda tehlikesine zemin hazırlayabileceği konusunda uyarıyor.

​”Yapay Et ve Yumurta” Bilimsel Terimlerin Arkasına mı Gizleniyor?

​Mevzuat metni incelendiğinde, kamuoyunda infial yaratan en büyük tehlike maddelerinden birinin “Teknik Tanım Maddesi” olduğu görülüyor. Yönetmelikte doğrudan “yapay et” veya “yapay yumurta” gibi net ifadeler kullanmak yerine, konunun şu bilimsel tanımın arkasına gizlendiği dikkat çekiyor:

​”Hayvan, bitki, mikroorganizma, mantar veya alglerden elde edilen hücre kültürü veya doku kültüründen oluşan ya da bunlardan izole edilen gıdalar.”

​Eleştirmenler, bu muğlak ifadenin yapay ve laboratuvar üretimi gıdalara yasal bir meşruiyet zemini hazırladığını ve gerçeğin teknik terimlerle perdelendiğini savunuyor. Doğallıktan uzak, sentetik bileşenlerle üretilen gıdaların uzun vadede insan metabolizması üzerindeki hormonal, genetik ve immünolojik etkilerinin bilinmemesi, geleceğimiz adına devasa bir biyolojik risk olarak nitelendiriliyor.

​5 Yıllık Ticari Sır Tehlikesi: Ne Yediğimizi Bilmeyecek miyiz?

​Yönetmelikte, gıda devlerine sağlanan ve yapay yumurta gibi patentli ürünleri doğrudan etkileyen bir diğer kritik husus ise “Ticari Sır ve Veri Koruma” ayrıcalığı. İlgili madde veri gizliliğini ve pazar tekelini şu kurallara bağlıyor:

​”Başvuru sahibi tarafından sunulan yeni bilimsel veriler ve tescilli bilgiler, yeni gıdanın listeye eklendiği tarihten itibaren 5 yıl süreyle başvuru sahibinin izni olmaksızın sonraki bir başvurunun yararına kullanılamaz.”

​Bu madde, büyük gıda firmalarının geliştirdiği yapay ürünlerin içeriğini ve üretim süreçlerini 5 yıl boyunca bir pazar tekeli halinde gizli tutabilmesine olanak tanıyor. Tüketicinin ne yediğini tam olarak bilme hakkının elinden alınması ve bağımsız laboratuvarların bu “yeni gıdaları” denetlemesinin zorlaşması, halk sağlığı açısından kontrolü imkansız bir “kara kutu” yaratma riski taşıyor.

​Bakanlık “Yasakladık” Diyor Ancak Endişeler Dinmiyor

​Yükselen tepkiler üzerine Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından yapılan resmi açıklamalarda, bu yönetmeliğin Türkiye sınırları içinde yapay et ve yumurta gibi sentetik ürünlerin üretimine karşı “daha güçlü bir yasal bariyer” oluşturduğu savunulmuştu. Bakanlık yetkilileri, doğal hayvancılığın ve tüketici sağlığının kesin olarak korunacağını ilan etti.

​Ancak gıda güvenliği uzmanları, küresel gıda lobilerinin baskısıyla bu tür yönetmeliklerin zamanla esnetilebileceği ve “hücre kültürü” tanımının ucu açık yapısının ileride geri dönülemez sağlık krizlerine (kronik hastalık artışları, alerjik reaksiyonlar ve genetik deformasyonlar) kapı aralayabileceği konusunda ısrarcı.

​Küresel Gıda Tekelleşmesine Doğru mu?

​Sektör analizleri ve gıda güvenliği uzmanları, yapay yumurta gibi patentli gıda ürünlerinin hızla artması ve mevzuattaki 5 yıllık veri gizliliği maddelerinin, insanlığın en temel ihtiyacı olan beslenmeyi küresel ölçekte birkaç büyük şirketin tekeline bırakma riski taşıdığını vurguluyor. Uzmanlar, şeffaflık ve bağımsız denetim mekanizmaları eksiksiz uygulanmazsa, “Yeni Gıda” döneminin bir beslenme devriminden ziyade biyolojik ve ekonomik bir bağımlılık tuzağına dönüşebileceği uyarısında bulunuyor. Kamu sağlığı savunucuları, tüketicilerin ve bağımsız bilim heyetlerinin bu süreci çok yakından ve organize bir şekilde takip etmesinin hayati önem taşıdığını belirtiyor.